İnsan, yaşamadığı bir hayat hakkında ne bilebilir?

Biz neden artık hiçbir şeyi değerli görmüyoruz? Modern hayat mı bizi bu hâle getirdi, değerlerimizi mi unuttuk? Bireyselleşen, bencilleşen bir insan seline mi dönüştük? Konfordan mı, kolaylıktan mı, yoksa hayatın bize sunduğu imkânların fazlalığından mı?

Emek yok, çaba yok; kolay ve hazır hayatlar yaşıyoruz çoğumuz. En ufak sıkıntıda bunalmaya, dünyamız başımıza yıkılmış gibi hissetmeye başlıyoruz. Psikolojimiz bozuluyor, dertlerimiz büyüyor. Bazen kendi kendime düşünüyorum: Dertlerimiz gerçekten mi çoğaldı, yoksa dertlerle baş etme biçimimiz mi değişti? Her şeyin kolayca ulaşılabilir olduğu bir dünyada, zorluk karşısında tahammülümüzü mü kaybettik?

Yoksa kıymet vermek mi bitti?

İstediklerine kolay ulaşan insan, elindekinin kıymetini bilmiyor olabilir mi? Hiç kaybetmemiş birinin kazanmanın ne demek olduğunu bilmesi mümkün mü? Yokluğu yaşamadan varlığın anlamını kavrayabilir miyiz? Ya da hep kazanmaya odaklandığımız için kaybetmenin acısını, yeniden mücadele etmeyi, dağılanı yeniden kurmayı mı bilmiyoruz?

Belki de insan, sahip olduklarının değerini bildiğini sanırken yalnızca onlara sahip olmanın alışkanlığını yaşıyordur. Bir şeyin varlığına alışmakla onun kıymetini bilmek aynı şey midir? Her gün elimizin altında bulunan, ihtiyaç duyduğumuzda ulaşabildiğimiz, yokluğunu hiç düşünmediğimiz şeylerin değerini gerçekten biliyor muyuz? Yoksa kıymet dediğimiz şey, çoğu zaman kaybetme ihtimalinin zihnimizde yarattığı korkudan mı ibaret?

Bütün bunları düşünürken bir anne geliyor aklıma.

Her sabah saat altıda evinden çıkan bir anne…

Görme engelli çocuğunu okutabilmek için köyünden şehir merkezine gidiyor. Aralarındaki mesafe doksan kilometre. Çocuğu ilkokul birinci sınıftan beri annesiyle birlikte okula gidiyor. Anne, dersler boyunca okulda bekliyor. Çocuk okuldan çıktığında onu alıyor ve yeniden köylerine dönüyorlar. Ertesi sabah aynı yol, aynı yolculuk, aynı bekleyiş…

Baba inşaat işçisi. Altı çocuklu bir ailenin geçimini sağlamak için her gün çalışıyor. Çocuk hafızlık eğitimi alıyor. Üstelik matematiğe ve sayısal derslere özel bir ilgisi var. Görme engeline rağmen öğrenmeye, anlamaya, zihnini geliştirmeye istekli. Ailesinin ekonomik imkânları sınırlı. Eğitimini sürdürebilmesi için devletten destek başvurusunda bulunmuşlar. Okulların açılmasının üzerinden iki ay geçmiş, henüz bir haber yok.

Hayat ise beklemiyor.

Anne her sabah yola çıkıyor, baba çalışmaya devam ediyor, çocuk öğrenmeye…

Bu hikâyede beni düşündüren yalnızca bir annenin fedakârlığı ya da bir babanın emeği değil. Bir çocuğun hayatında henüz keşfedilmeyi bekleyen yeteneklerin, imkânların sınırlılığı içinde nasıl bir geleceğe dönüşeceğini de bilmiyoruz. Bir annenin her sabah kat ettiği mesafenin yalnızca kilometrelerle ölçülemeyeceğini biliyoruz. Fakat o mesafeyi aşarken neler düşündüğünü, hangi duygularla yola çıktığını, yorgunluğunun nerede başlayıp nerede bittiğini bilmiyoruz.

Belki de hiçbir zaman bilemeyeceğiz.

Onların hayatına dışarıdan bakıp fedakârlık, sabır, azim ve mücadele gibi kelimeler sıralayabiliriz. Hatta kendi hayatımızla karşılaştırıp ne kadar şanslı olduğumuzu düşünebiliriz. Fakat bu karşılaştırmanın kendisi de başka bir soruyu beraberinde getiriyor: Başkasının yaşadığı zorluk, bizim sahip olduklarımızın kıymetini bilmemiz için bir ölçü olabilir mi? Birinin yokluğu, bizim varlığımızı anlamlandırmaya mı yarıyor?

Şükrettiğimizi söylüyoruz. Peki, ne kadarını gerçekten biliyoruz şükretmenin?

Hiç aç kalmamış birinin açlığın ne olduğunu bilmesiyle, açlığı yaşamış birinin bildikleri aynı olabilir mi? Her sabah çocuğunu okula götürmek için doksan kilometre yol kat etmek zorunda kalmamış birinin, ulaşımın ne kadar büyük bir imkân olduğunu kavraması mümkün mü? İstediği zaman eğitim alabilmiş, istediği yere gidebilmiş, ihtiyaç duyduğu imkânlara ulaşabilmiş biri, bütün bunların bir başkası için ne anlama geldiğini ne kadar düşünebilir?

İnsan, yaşamadığı bir hayatı ne kadar anlayabilir?

Belki de kendi karakterimiz hakkında verdiğimiz hükümler, hayatın bizi henüz karşılaştırmadığı koşulların içinde kuruluyor. Sabırlı olduğumuzu söylüyoruz. Güçlü olduğumuzu düşünüyoruz. Zorluklara göğüs gerdiğimizi anlatıyoruz. Oysa dayanıklılığımızın ne kadarı içimizden geliyor, ne kadarı hayatın henüz bizden almadığı şeylerden kaynaklanıyor? Hiç kaybetmediğimiz şeylere bağlılığımızı sadakat, hiç yoksun kalmadığımız imkânlara alışkanlığımızı şükür, henüz sınanmadığımız koşullardaki tutumumuzu da güç sanıyor olabilir miyiz?

Belki insanın en büyük yanılgılarından biri, kendi hayatının koşullarını karakterinin başarısı olarak görmesidir.

Bir başkasının yoksunluğuna bakıp kendi kanaatkârlığımızı, bir başkasının çaresizliğine bakıp kendi gücümüzü, bir başkasının mücadelesine bakıp kendi sabrımızı ölçüyoruz. Oysa onların yaşadığı hayat, bizim kendimiz hakkında verdiğimiz hükümlerin doğruluğunu kanıtlamaz.

Belki de görünmeyen insanlar, tam da bu yüzden hayatımızın bir yerinde duruyorlar. Onlara bakarken kendimizi görmüyoruz; kendimiz hakkında düşünmekten vazgeçip gerçekten onları görmeye başladığımızda ise kendi kesinliklerimiz sarsılıyor.

Çünkü bir insanın hayatını anlamak, onu kendi hayatımızın ölçüleriyle değerlendirmekten vazgeçmekle başlıyor olabilir.

Bir anne her sabah saat altıda evinden çıkıyor. Bir baba ekmeğini kazanmak için çalışıyor. Bir çocuk, bütün sınırlılıkların içinde öğrenmeye devam ediyor.

Onların hayatı devam ediyor.

Ben ise kendi hayatıma dönüp bakıyorum. Sahip olduklarımı, kaybetmekten korktuklarımı, kolayca ulaştığım için sıradanlaştırdıklarımı düşünüyorum. Şükür dediğim şeyin ne kadarını anladığımı, sabır dediğim şeyin ne kadarını yaşadığımı, güç dediğim şeyin ne kadarının henüz sınanmamış bir varsayım olduğunu sorguluyorum.

Belki de görünmeyen insanlar, bize kendi hayatımızın ne kadar zor olduğunu göstermek için değil, kendi hayatımızı ne kadar tanıdığımızı sorgulatmak için vardır.

Ve insanın kendisine sorması gereken soru belki de şudur:

Ben sahip olduklarımın kıymetini gerçekten bildiğim için mi şükrediyorum, yoksa henüz yokluğuyla karşılaşmadığım için mi?

Ya hayat bir gün beni, bugün hakkında kolayca konuştuğum insanların yerine koyarsa; kendim hakkında anlattığım o güçlü, sabırlı ve kanaatkâr insan olarak kalabilecek miyim?