İnsanoğlu bu dünyaya bir kılavuzla değil, bir acemilikle adını yazdırır. Her yaş, her rol ve her yeni gün, daha önce hiç tecrübe edilmemiş bir patikada atılan ilk adımdır. İlk kez çocuk olunur, ilk kez gençliğin hırçın rüzgârına kapılınır; derken ilk kez anne, baba ya da eş olunur. Hal böyle olunca, insan olmanın doğasında var olan eksiklik, günlük hayatımızın her karesine sızar. Kadim geleneğimizin “Beşer, şaşar” ve “Çiğ süt emmiş” diyerek özetlediği insan hakikati, tam da bu acemiliğin ve kaçınılmaz hataların ifadesidir.
Sosyal hayatın karmaşasında; evladımızla, eşimizle, yolumuzun kesiştiği dostlarımızla ve hatta her sabah selamlaştığımız mahalle bakkalıyla bile zaman zaman iletişim kazaları yaşarız. Bu aksaklıklar ve kırgınlıklar bazen bizim sabırsızlığımızdan, bazen de karşı tarafın dikkatsizliğinden doğar. Ancak unutmamak gerekir ki, kırgınlığa sebep olan o insan da tıpkı bizim gibi bu hayatı ilk defa yaşamaktadır. Tam da bu noktada, kalbin gözü olan empatiyi devreye sokmak gerekir. Bir hata yapıldığında hemen kalemi kırıp “Sütten çıkmış ak kaşık” aramak yerine, karşı tarafın da bir beşer olduğunu hatırlamak ve hataları onarmak için kapıyı aralık bırakmak erdemin ta kendisidir.
İslam ahlakı, bireyler arasındaki bu kaçınılmaz aksaklıkları tamir etmeyi ve bağları korumayı toplumsal huzurun merkezine koyar. Nitekim Hucurât Suresi 10. ayet-i kerimede şöyle buyrulur:
“Müminler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin ve Allah’tan sakının ki rahmete nail olasınız.”
Bu ilahi hitabı içselleştirmek; bile isteye değil, sehven yapılan hataları affetmeyi ve gönül almayı sosyal yaşamımızın ayrılmaz bir parçası kılmayı gerektirir. İnsan, kardeş gördüğü birini bilerek üzmek istemez. Yanlışlıkla atılan bir adımın ardından “Gönül almak” ve o hatayı telafi etmeye çalışmak, kardeşlik hukukunun bir gereğidir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) de bir hadis-i şeriflerinde insan ilişkilerindeki bu esnekliği ve bağışlayıcılığı şöyle vurgulamıştır:
“Birbirinize buğzetmeyiniz, haset etmeyiniz, sırt çevirmeyiniz ve ilginizi kesmeyiniz. Ey Allah’ın kulları, kardeş olunuz!” (Buhârî, Âdâb, 57)
Hata insana, bağışlamak ise olgunluğa yakışır. Yüce Allah Kur’an-ı Kerim’de, “Onlar af yolunu tutsunlar, bağışlasınlar. Allah’ın sizi bağışlamasını istemez misiniz?” (Nûr Suresi, 22) buyurarak bizlere katılaşmış kalpleri yumuşatmanın yolunu gösterir.
Niyetin kötü olmadığı, yanılmanın ve unutmanın fıtrat gereği gerçekleştiği durumlar için Sevgili Peygamberimiz (s.a.v.) şu müjdeyi vermiştir:
“Şüphesiz Allah, ümmetimden hata, unutma ve yapmaya zorlandıkları şeylerin sorumluluğunu kaldırmıştır.” (İbn Mâce, Talâq, 16)
Hayat, sehven yapılan hataları kin biriktirme vesilesi yapmak için çok kısa; affedip gönül imar etmek içinse son derece elverişli bir sahnedir. “Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır” anlayışıyla yaklaşmak, hatasını tamir etmek isteyen kardeşimize o fırsatı vermek, toplumsal huzurumuzun en güçlü çimentosudur. Bilerek ve isteyerek kötülük yapmayan, sadece acemiliğine yenik düşüp sehven hata yapan her yürek, hoşgörüyle uzatılacak bir iyileştirici eli hak eder.